2. System ochrony pracy w Polsce

      Mówiąc o systemie ochrony pracy w Polsce, należy rozróżnić system prawny i system organizacyjny

      System prawny– opiera się na źródłach prawa wskazanych w Konstytucji RP i art. 9 Kodeksu pracy. System prawny stanowi integralną część gałęzi prawa, jaką jest prawo pracy, mówi nam o normach prawnych i ich usytuowaniu w hierarchii źródeł prawa dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

      System organizacyjny - obrazuje system organizacji ochrony pracy na szczeblu państwa, zakładu oraz organów uczestniczących w tworzeniu, a także kontrolowaniu bezpieczeństwa i higieny pracy w Polsce.

.

2.1 Państwowy nadzór nad warunkami pracy w Polsce

      Strategia i kierunki działania organów nadzoru i kontroli warunków pracy w Polsce, powinny zapewnić optymalną efektywność inspekcji, poprzez systematyczne doskonalenie i intensyfikowanie działalności kontrolnej w przedsiębiorstwach.

1) Państwowy nadzór nad warunkami pracy sprawują:

      1. Państwowa Inspekcja Pracy
      2. Państwowa Inspekcja Sanitarna
      3. Urząd Dozoru technicznego
      4. Państwowa Straż Pożarna
      5. Państwowa Inspekcja ochrony Środowiska
      6. urzędy górnicze i inne państwowe organy nadzoru

2) Kontrola warunków pracy w zakładzie pracy

      Kontrola wewnętrzna w zakładzie jest instrumentem działania, mającym na celu wyegzekwowanie respektowania prawa pracy. Jest to również środek o charakterze organizacyjnym, który powinien wpływać na poprawę stanu bhp w zakładzie.

       Ważna rolę odgrywają w tym zakresie związki zawodowe, których jednym z istotnych zadań jest dbałość o interesy pracownicze, w tym o właściwy stan bezpieczeństwa i higieny pracy. Działania w tym zakresie prowadzi także utworzona przez pracodawcę służba bhp, pełniąca funkcje doradcze i kontrolne.

3) Podmioty objęte ochroną

      Mimo że przepisy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy są częścią Kodeksu pracy, który reguluje podstawowe prawa i obowiązki pracowników, to na mocy przepisów szczególnych zawartych w Kodeksie zostały one rozciągnięte na inne podmioty (w zakresie ustalonym w Kodeksie) wykonujące pracę na rzecz określonego pracodawcy, bądź realizujące obowiązki w zakresie bhp na rzecz pracodawcy.

      Do pierwszej grupy należą osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę i osoby fizyczne prowadzące prace na własny rachunek, członkowie spółdzielni produkcyjnych i współpracujący z nimi członkowie ich rodzin oraz członkowie spółdzielni kółek rolniczych.

      Obowiązki pracodawcy ustalone w Kodeksie pracy odnoszą się też do podmiotów nie będących pracownikami i zostały rozciągnięte na: uczniów i studentów odbywających zajęcia na terenie zakładu pracy; inne osoby, jeżeli pracodawca prowadzi prace w miejscu, do którego mają dostęp osoby nie biorące udziału w procesie pracy.

      Do grupy osób realizujących obowiązki w dziedzinie bhp na rzecz pracodawcy, nie będących stronami stosunku pracy, należy zaliczyć przede wszystkim lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami oraz jednostki spoza zakładu wykonujące zadania służby bhp.

.

2.2 Ochrona pracy

      Ochrona pracy to całokształt norm prawnych oraz środków badawczych, organizacyjnych i technicznych, mających na celu ochronę praw pracownika oraz ochronę jego życia i zdrowia przed czynnikami niebezpiecznymi i szkodliwymi w środowisku pracy, a także stworzenie mu optymalnych warunków pracy z punktu widzenia ergonomii, fizjologii i psychologii

      Stworzenie sprawnie funkcjonującego systemu zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników w procesie pracy jest podstawowym warunkiem realizacji zobowiązań państwa w zakresie zapobiegania wypadkom i zagrożeniom dla zdrowia, związanym z praca lub występującym w trakcie prac.

.

2.3 Ekonomiczne aspekty systemu ochrony pracy

      Obszary działalności państwa, pracodawców i pracowników dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia człowieka w procesie pracy, ujęte są w ramach systemu ochrony pracy, które można sprowadzić do dwóch zagadnień:

1. Narzędzi ekonomicznych, takich jak np.:

      - system ubezpieczeń społecznych,
      - system ulg podatkowych,
      - system preferowanych kredytów bankowych,
      - system restrykcji ekonomicznych i finansowych pracodawców.

2. Instytucji zarządzających systemem i inicjujących stanowienie jego praw.

      System restrykcji ekonomicznych i finansowych pracodawców został uregulowany w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wprowadzono zasady różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe z tytułu wypadków pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków.

       Podstawy prawne różnicowania składki na ubezpieczenie wypadkowe

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dz. U. nr 137, poz. 887 z p.zm.)

2. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

    Dz. U. nr 199, poz.1673.

3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej

    składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych

    i ich skutków [Dz. U. nr 200, poz. 1692].

3) Kryteria określania kategorii ryzyka dla grupy działalności

      Wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe dla grupy działalności ustala się w zależności od kategorii ryzyka ustalonej dla tej grupy. Kategorię ryzyka dla grupy działalności ustala się w zależności od wskaźników częstości (na 1000 ubezpieczonych):

      • wypadków ogółem

      • wypadków śmiertelnych i ciężkich

      • stwierdzonych chorób zawodowych

      • liczby zatrudnionych w warunkach zagrożenia

·

       Kategorię ryzyka dla grupy działalności ustala się w oparciu o dane GUS za trzy ostatnie lata kalendarzowe, dostępne w dniu 31 stycznia danego roku. Kategorię ryzyka dla grup działalności ustala się na okres nie dłuższy niż 3 lata składkowe.