7. Bezpieczeństwo przy wykonywaniu prób i pomiarów elektrycznych

7.1 Wymagania norm i przepisów. Kwalifikacje

7.1.1 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne [Dz.U.06.89.625]

     Projektowanie, produkcja, import, budowa oraz eksploatacja urządzeń, instalacji i sieci powinny zapewniać racjonalne i oszczędne zużycie paliw lub energii przy zachowaniu:

      1) niezawodności współdziałania z siecią;

      2) bezpieczeństwa obsługi i otoczenia po spełnieniu wymagań ochrony środowiska; zgodności z wymaganiami

         odrębnych przepisów.

      Osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji obowiązane są posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne. Spełnienia wymogów kwalifikacyjnych powtarza się co 5 lat.

7.1.2.Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane [Dz.U.06.156.1118]

1. Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli:

      1) okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego:

          a) elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania

            czynników występujących podczas użytkowania obiektu,

          b) instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska,

          c) instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych);

      2) okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania

         obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia ; kontrolą tą powinno być objęte również

         badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń

7.1.3. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 17 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych. [Dz.U.99.80.912]

      1) Do prac wykonywanych przy urządzeniach i instalacjach energetycznych w warunkach szczególnego zagrożenia

      2) Prace w warunkach szczególnego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego, określone w ogólnych przepisach

         bezpieczeństwa i higieny pracy jako prace szczególnie niebezpieczne, powinny być wykonywane co najmniej

         przez dwie osoby, z wyjątkiem prac eksploatacyjnych z zakresu prób i pomiarów, konserwacji i napraw urządzeń

         i instalacji elektroenergetycznych o napięciu znamionowym do 1 kV, wykonywanych przez osobę wyznaczoną

         na stałe do tych prac w obecności pracownika asekurującego, przeszkolonego w udzielaniu pierwszej pomocy.

7.1.4. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci [Dz.U.03.89.828]

      1. Eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci mogą zajmować się osoby, które spełniają wymagania kwalifikacyjne

         1) eksploatacji - do których zalicza się stanowiska osób wykonujących prace w zakresie obsługi, konserwacji,

         2) dozoru- do których zalicza się stanowiska osób kierujących czynnościami osób wykonujących prace

            w zakresie określonym w pkt 1 oraz stanowiska pracowników technicznych sprawujących nadzór

            nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci.

      2. Prace, o których mowa w pkt. 1, dotyczą wykonywania czynności:

         1) mających wpływ na zmiany parametrów pracy obsługiwanych urządzeń, instalacji i sieci z zachowaniem

             zasad bezpieczeństwa i wymagań ochrony środowiska - w zakresie obsługi;

         2) związanych z zabezpieczeniem i utrzymaniem należytego stanu technicznego urządzeń, instalacji i sieci -

             w zakresie konserwacji;

         3) związanych z usuwaniem usterek, uszkodzeń oraz remontami urządzeń, instalacji i sieci w celu doprowadzenia

            ich do wymaganego stanu technicznego - w zakresie remontów;

         4) niezbędnych do instalowania i przyłączania urządzeń, instalacji i sieci - w zakresie montażu;

         5) niezbędnych do dokonania oceny stanu technicznego, parametrów eksploatacyjnych, jakości regulacji

             i sprawności energetycznej urządzeń, instalacji i sieci - w zakresie kontrolno-pomiarowym.

7.1.5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [Dz.U.02.75.690).

      Instalacja i urządzenia elektryczne, przy zachowaniu przepisów rozporządzenia, przepisów odrębnych dotyczących dostarczania energii, ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, a także wymagań Polskich Norm odnoszących się do tych instalacji i urządzeń, powinny zapewniać: 

      1) dostarczanie energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników, stosownie do potrzeb użytkowych,  

      2) ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym, przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi, powstaniem pożaru, wybuchem

         i innymi  szkodami    

      3) ochronę przed emisją drgań i hałasu powyżej dopuszczalnego poziomu oraz przed szkodliwym oddziaływaniem pola

         elektromagnetycznego. 

7.1.6. Polskie Normy 60364 związane z ochroną przeciwporażeniową i przeciwprzepięciową:

          (patrz. Przepisy/PN związane z ochroną przeciwporażeniową)

7.2. Ogólne zasady bezpieczeństwa przy wykonywaniu prób i pomiarów elektrycznych

      W czasie prób i pomiarów elektrycznych należy stosować niezbędne techniczne i organizacyjne środki ochrony tak, aby sprawdzenie nie spowodowało niebezpieczeństwa dla osób lub zwierząt domowych, a także uszkodzenia obiektu i wyposażenia nawet, gdy stwierdzono niezgodności. Badania powinny być zorganizowane i wykonane według sprawdzonych bezpiecznych metod pomiarowych oraz zgodnie z wymaganiami norm i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

1) Oględziny obiektu badanego

      Według PN-HD 60364-6:2008 oględziny instalacji objętej sprawdzeniem należy wykonać przed próbami, w celu potwierdzenia czy zainstalowane na stałe instalacje i urządzenia elektryczne:

        - spełniają wymagania odpowiednich norm wyrobu i przepisów bezpieczeństwa ludzi i mienia,

        - zostały prawidłowo dobrane i zainstalowane zgodnie z HD 60364 i instrukcjami producenta,

Oględziny badanego obiektu powinny obejmować w szczególności:

      b) dobór przewodów z uwagi na obciążalność prądową długotrwałą, spadek napięcia i wytrzymałość mechaniczną,

      c) poprawność połączeń przewodów; dobór zacisków do przewodów. W razie wątpliwości zaleca się pomiar rezystancji połączeń.

      d) identyfikację zacisków urządzeń i zakończeń przewodów oraz identyfikację  przewodów kolorami albo znakami

          alfanumerycznymi,

      e) opisy identyfikacyjne obwodów zasilających odbiorniki energii elektrycznej i urządzeń zabezpieczających te obwody,

         stosowanie schematów, napisów ostrzegawczych, itp.,

      f) występowanie i prawidłowe umieszczenie właściwych urządzeń do odłączania izolacyjnego i łączenia,

      g) dobór urządzeń i środków ochrony, właściwych ze względu na wpływy zewnętrzne,

      h) przyłączenie łączników jednobiegunowych do przewodów fazowych,

      i) dostępność urządzeń, umożliwiającą ich identyfikację oraz bezpieczną obsługę.

      Oględziny badanego obiektu powinny uwzględniać wszystkie wymagania szczególne, dotyczące specjalnych instalacji lokalizacji.

      W czasie oględzin nie wolno zbliżać się na odległość niebezpieczną do części czynnych. Nie należy również, bez istotnej potrzeby, dotykać części przewodzących dostępnych części obcych, na których mogą wystąpić napięcia dotykowe.

2) Organizacja stanowiska pomiarowego

      Zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych, prace przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycznych, w tym prace kontrolno-pomiarowe, w zależności od zastosowanych metod i środków zapewniających bezpieczeństwo pracy, mogą być wykonywane:

      - przy całkowicie wyłączonym napięciu,

      - w pobliżu napięcia,

      - pod napięciem,

        przy zachowaniu wymaganych odległości wokół nie osłoniętych urządzeń i instalacji elektroenergetycznych

        lub ich części znajdujących się pod napięciem

      Wszystkie części przewodzące dostępne na stanowisku pomiarowym podlegające ochronie powinny być pewnie połączone z przewodem ochronnym instalacji. Przed przystąpieniem do montażu układu pomiarowego należy sprawdzić:

      - brak napięcia na zaciskach wejściowych,

      - poprawność doboru i stan techniczny zastosowanych środków ochrony, narzędzi, przewodów pomiarowych

       i wyposażenia elektrycznego.

      Montaż układu pomiarowego należy wykonać starannie i zgodnie z uprzednio sprawdzonym elektrycznym schematem pomiarowym. Zapewnić należy możliwość natychmiastowego odłączenia układu od napięcia zasilania.

      Po połączeniu układu pomiarowego ze źródłem zasilania nie wolno wykonywać żadnych zmian w układzie pomiarowym, które mogłyby stworzyć zagrożenie.

7.3 Wykonywanie prób i pomiarów